DOKUMENTY SZKOLNE

informacje dla rodziców - Mutyzm Wybiórczy

 

Dodatkowe materiały dla rodziców dzieci z mutyzmem wybiórczym.

Czy powinniśmy odpowiadać na pytania za nasze dziecko?

Krótka odpowiedź brzmi: nie!
Kiedy widzimy, jak nasze dziecko jest sparaliżowane strachem, to wtedy naturalnym odruchem jest chęć interwencji. Jednak, jeśli dziecko przyzwyczai się do tego, że dana osoba zawsze za nie odpowiada, to wtedy w jej towarzystwie nigdy nie będzie się odzywać.
Kiedyś dziecko samo odpowie i najważniejsze jest, aby przygotować je na ten moment.

Parę złotych zasad:
Nie odpowiadajcie za swoje dziecko. Jeśli zastosujecie się do poniższych kroków, wasze dziecko nauczy się, że to nie takie straszne, gdy ktoś zadaje nam pytanie, i że wszyscy akceptują to, że dziecko może odpowiedzieć na pytanie lub nie. Wtedy dzieci będą się o wiele mniej bały różnych sytuacji społecznych.
 
Nie naciskajcie na dziecko, żeby odpowiedziało. Spokojnie zapewnijcie je, że może odpowiedzieć lub nie odpowiedzieć na pytanie. Wiecie przecież, że dziecko bardzo się stara i robi, co może.

Nie przepraszajcie za swoje dziecko. Wtedy będzie ono czuło, że zrobiło coś złego. Jeśli to konieczne, zawsze możecie później wyjaśnić, że dziecko nie było nieuprzejme. Możecie powiedzieć jak się czujecie, gdy inni nie rozumieją, jakie wasze dziecko jest naprawdę.

 

1. POCZEKAJCIE pełne 5 sekund (powoli policzcie do 5).
To jest w porządku, jeśli dziecko pokiwa lub pokręci głową, żeby odpowiedzieć tak/nie. Skomentujcie tak, aby  kontynuować rozmowę,  np. "Tak, przyjechaliśmy w zeszłym tygodniu, prawda?". W przypadku innego rodzaju pytań dziecku będzie łatwiej odpowiedzieć, jeśli nie będziecie się na nie patrzeć –  zajmijcie się czymś, jeśli to wam pomoże.

2. Jeśli dziecko nie zareaguje, porozmawiajcie z dzieckiem:
    • spokojnie powtórzcie pytanie lub
    • zamieńcie pytanie na takie, które przedstawia dziecku wybór „Wolisz X czy Y?” lub
    • przeformułujcie pytanie w taki sposób, żeby odpowiedź wymagała powiedzenia
    „tak” lub „nie” lub kiwania/kręcenia głową.

3. POCZEKAJCIE pełne 5 sekund.
Jeśli wasze dziecko odpowie werbalnie lub za pomocą gestów, uśmiechnijcie się i skomentujcie, żeby kontynuować rozmowę. Doceńcie ten wielki sukces dziecka dyskretnie
- ono nie chce zwracać niczyjej uwagi tym, że coś powiedziało lub nie.

4. Jeśli nie ma żadnej reakcji KONTYNUUJCIE ROZMOWĘ bez udzielania odpowiedzi np.:
    • powiedzcie swojemu dziecku „Musimy jeszcze nad tym pomyśleć, prawda?” albo „Możesz mi to później powiedzieć.”;
    • zadajcie rozmówcy jakieś pytanie, aby odwieść uwagę od dziecka; zmieńcie temat;
    • pożegnajcie się.

 

Dlaczego to działa? Twoje dziecko nauczy się, bez wywierania na nim presji, że:

• pytania są dla osób, do których są kierowane - nikt inny na nie odpowie;
• wiecie, że dziecko wyćwiczy odpowiadanie na pytania, jeśli będzie dalej próbowało;
• nie stało się nic wielkiego, jeśli dziecko sobie tym razem nie poradziło, nikt się tym nadmiernie nie przejął, dzień i tak może być udany!

Jak zachęcić dziecko z mutyzmem wybiórczym do współpracy?

W sytuacji, kiedy odczuwamy lęk, to automatycznie czujemy dystans do osób i sytuacji mających coś wspólnego z tym czego się boimy. Np. jeśli boimy się pływać i zaczynamy lekcje z instruktorem, to podchodzimy do niego z dystansem, a czasem nawet wycofujemy się, mimo że wiemy, że może nam pomóc.

W terapii mutyzmu wybiórczego szczególnie ważne jest, aby okazać empatię oraz przedstawić dziecku, co je będzie czekało.

Jedną z podstawowych kwestii, których nie można pominąć jest rozmowa z dzieckiem na temat jego problemu oraz wyjaśnienie co i jak będziemy robić. Dzieci, które się boją mówić, boją się również podróży w nieznane. Sposób przedstawienia komunikatu i treść powinny być dopasowane do wieku i poziomu rozumienia rozmówcy.

Kilka wskazówek dla rodziców, nauczycieli i specjalistów ułatwiających współpracę z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym:


- nie pytaj dziecka „dlaczego nie mówi”, powiedz lepiej: „mówienie do nowych osób może być trudne na początku – tak trudne, że głos utyka w gardle i nie może wyjść. Pamietaj, że nie musisz mówić do mnie, kiedy będziemy grac w te gry”
- zapewnij dziecko „będziesz mógł mówić do mnie, kiedy będziesz na to gotowy, teraz mozesz porozmawiać z mamą jeśli chcesz”
- „najważniejsze jest, aby być szczęśliwym i dobrze się bawić”
- jeśli jest taka potrzeba, to warto dodać: „to jest trudne uczyć się nowego języka/mówić wyraźnie/nie znać nikogo/martwić się, że zrobisz komu przykrość”
- „mówienie jest teraz trudne, ale znajdziemy inne sposoby, abyś czuł się z nami dobrze zanim będziesz gotowy rozmawiać”
- „wiele dzieci czasami ma trudności z mówieniem, to jest normalne”
- „nie zawsze tak będzie – z czasem mówienie będzie łatwiejsze”
- „nie jesteś z tym sam”
- „wiem jak czasami trudno jest mówić”
- „wiem, że bardzo chciałbyś rozmawiać i że nie milczysz umyślnie”
- „jesteś fajnym uczniem, lubię się z tobą bawić”
- „wiem jak sie czujesz, pomogę Ci pozbyć się tego uczucia”
- „jest powód dla którego tak się czujesz i sposoby, aby Ci pomoc. Zrobimy to za pomocą małych kroków”
- „będziemy wykonywać coraz trudniejsze zadania tylko wtedy, kiedy będziesz na to gotowy. Jeśli będziesz czuł się źle – przerwiemy”
- „z czasem mówienie będzie coraz łatwiejsze”


Aktywności  wzmacniające pewność siebie i niezależność dziecka z MW:

- Używanie głośnych instrumentów w klasie
- Zachęcenie dziecka do brania udziału w zajęciach fizycznych
- Pozwalanie dziecku na wyrażanie się za pomocą różnych form artystycznych, tańca czy pantonimy
- Większe role w pantominie, nie wymagające mówienia
- Skakanie na materacach, trampolinach
- Zachęcanie do wspinania się na sali gimnastycznej lub placu zabaw
- Przydzielenie obowiązków w klasie
- Załatwianie różnych spraw  w szkole, początkowo z drugim dzieckiem jako pomocnikiem- Używanie pacynek
- Mówienie chórem (zobacz materiał Marii Bystrzanowskiej „Od chóru do solo”)
- Branie udziału w głośnych zabawach, śpiewaniu, klaskaniu, naśladowaniu głosów zwierząt.

Czynniki podtrzymujące mutyzm wybiórczy w środowisku domowym
W jaki sposób wzmacnia się w dziecku lęk przed mówieniem i opóźnia tym samym terapię?


1.Zbyt małe oczekiwania albo brak potrzeby rozmowy czy komunikacji kreowane w środowisku domowym jako wzorzec - czasami w domownicy rozmawiają bardzo mało między sobą

2. Przypominanie dziecku, ze do obcych lepiej się nie odzywać, demonizowanie każdego obcego jako potencjalnego zagrożenia.

3. Pozwalanie dziecku na unikanie sytuacji które wywołują lęk zamiast pomaganie dziecku w zrozumieniu lęku i radzeniu sobie z nim

4. Zbyt mało możliwości do poznania nowych osób - dorosłych i dzieci - oraz do bycia choćby obserwatorem interakcji społecznych.

5. Mówienie przy dziecku "ona nie będzie mówić"

6. Okazywanie miłości i przytulanie w momencie kiedy dziecko unika jakiegoś wyzwania, zamiast za udział np. w zabawie

7. Dziecko jest zmuszane do mówienia przez oferowanie nagród w sytuacji dla niego niekomfortowej. Rozczarowanie jest podwójne - bo dziecko z reguły nie jest w stanie nic powiedzieć i traci nagrodę na której bardzo mu zależy.

8. Dziecko czuje nasze zdenerwowanie i rozczarowanie tym, ze nie mówi.

9. Rozczarowanie okazywane przez innych członków rodziny w obecności dziecka - ciągłe pytania o to dlaczego nie mówi, kiedy zacznie mówić.

10. Dziecka lęk przed mówieniem nie jest akceptowany (wyrośnie z tego, niemożliwe żeby tak się bać)

11. Dziecko otrzymuje zbyt dużo pochwał i uwagi w momencie kiedy zaczyna mówić - jeśli już koniecznie chcemy chwalić to warto skupić się na tym co dziecko mówi (masz rację, to jest kolor zielony) niż na samym fakcie, ze dziecko mówi (wow! super! powiedziałeś zielony)

12. Zawstydzanie dziecka przez każdorazowe przejęcie inicjatywy w każdej sytuacji, zamiast stopniowego wycofywania się kiedy dziecko nabiera pewności siebie.

13. Cisza staje się wyuczonym sposobem reakcji na obce osoby oraz wyrażanie złości. Jeśli rodzicom zależy na tym, aby terapia była skuteczna oddziaływania w domu muszą zostać skorygowane na osobności.