DOKUMENTY SZKOLNE

informacje dla nauczycieli - Mutyzm Wybiórczy

 

Apel dziecka z MW do nauczyciela

Nauczycielu proszę Cię

• Traktuj mnie tak samo jak inne dzieci.

• Nie mów do innych o mnie, przy mnie, ja słyszę i uwierz nie jest to miłe.

• Mówiąc do mnie nie wpatruj mi się prosto w oczy.

• Nie zmuszaj mnie do mówienia, ale stwarzaj okazje do rozmowy – jak będę gotowy odpowiem głośno na pytanie.

• Nie pytaj mnie codziennie: „Czy dziś coś powiesz w przedszkolu, szkole?”

• Nie wyręczaj mnie jak ktoś mnie o coś zapyta, poczekaj 5 sekund, ja muszę pomyśleć, zebrać siły, odblokować swoją napiętą krtań.

• Jeśli pytanie jest za trudne, bo wymaga mówienia – zmień je na takie z ograniczonym wyborem.

• Zachęcaj mnie do wyboru: kredkę czerwoną czy niebieską, potrafię wskazać palcem. To pomaga mi zbudować pewność siebie. Nie decyduj za mnie!!!

• Nie zmuszaj mnie do mówienia zwrotów grzecznościowych. Ja je znam, ale nie jestem jeszcze gotowy, by je mówić. To jest trudne, uwierz mi!

• Jeśli się odezwę – zareaguj naturalnie. Ukryj swoje zdziwienie i po prostu bądź ze mną jakbym mówił od zawsze.

• Bądź cierpliwy, nie naciskaj, wierz we mnie.
    

Jak zachęcić dziecko z mutyzmem wybiórczym do współpracy?

W sytuacji, kiedy odczuwamy lęk, to automatycznie czujemy dystans do osób i sytuacji mających coś wspólnego z tym czego się boimy. Np. jeśli boimy się pływać i zaczynamy lekcje z instruktorem, to podchodzimy do niego z dystansem, a czasem nawet wycofujemy się, mimo że wiemy, że może nam pomóc.

W terapii mutyzmu wybiórczego szczególnie ważne jest, aby okazać empatię oraz przedstawić dziecku, co je będzie czekało.

Jedną z podstawowych kwestii, których nie można pominąć jest rozmowa z dzieckiem na temat jego problemu oraz wyjaśnienie co i jak będziemy robić. Dzieci, które się boją mówić, boją się również podróży w nieznane. Sposób przedstawienia komunikatu i treść powinny być dopasowane do wieku i poziomu rozumienia rozmówcy.

Kilka wskazówek dla rodziców, nauczycieli i specjalistów ułatwiających współpracę z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym:

- nie pytaj dziecka „dlaczego nie mówi”, powiedz lepiej: „mówienie do nowych osób może być trudne na początku – tak trudne, że głos utyka w gardle i nie może wyjść. Pamietaj, że nie musisz mówić do mnie, kiedy będziemy grac w te gry”

- zapewnij dziecko „będziesz mógł mówić do mnie, kiedy będziesz na to gotowy, teraz mozesz porozmawiać z mamą jeśli chcesz”

- „najważniejsze jest, aby być szczęśliwym i dobrze się bawić”

- jeśli jest taka potrzeba, to warto dodać: „to jest trudne uczyć się nowego języka/mówić wyraźnie/nie znać nikogo/martwić się, że zrobisz komu przykrość”

- „mówienie jest teraz trudne, ale znajdziemy inne sposoby, abyś czuł się z nami dobrze zanim będziesz gotowy rozmawiać”

- „wiele dzieci czasami ma trudności z mówieniem, to jest normalne”

- „nie zawsze tak będzie – z czasem mówienie będzie łatwiejsze”

- „nie jesteś z tym sam”

- „wiem jak czasami trudno jest mówić”

- „wiem, że bardzo chciałbyś rozmawiać i że nie milczysz umyślnie”

- „jesteś fajnym uczniem, lubię się z tobą bawić”

- „wiem jak sie czujesz, pomogę Ci pozbyć się tego uczucia”

- „jest powód dla którego tak się czujesz i sposoby, aby Ci pomoc. Zrobimy to za pomocą małych kroków”

- „będziemy wykonywać coraz trudniejsze zadania tylko wtedy, kiedy będziesz na to gotowy. Jeśli będziesz czuł się źle – przerwiemy”

- „z czasem mówienie będzie coraz łatwiejsze”

Aktywności  wzmacniające pewność siebie i niezależność dziecka z MW:

- Używanie głośnych instrumentów w klasie

- Zachęcenie dziecka do brania udziału w zajęciach fizycznych

- Pozwalanie dziecku na wyrażanie się za pomocą różnych form artystycznych, tańca czy pantonimy

- Większe role w pantominie, nie wymagające mówienia

- Skakanie na materacach, trampolinach

- Zachęcanie do wspinania się na sali gimnastycznej lub placu zabaw

- Przydzielenie obowiązków w klasie

- Załatwianie różnych spraw  w szkole, początkowo z drugim dzieckiem jako pomocnikiem- Używanie pacynek

- Mówienie chórem (zobacz materiał Marii Bystrzanowskiej „Od chóru do solo”)

- Branie udziału w głośnych zabawach, śpiewaniu, klaskaniu, naśladowaniu głosów zwierząt.

Czynniki podtrzymujące mutyzm wybiórczy w szkole
Jakie błędy najczęściej popełniają nauczyciele/opiekunowie?

1. Milczenie dziecka jest pozornie akceptowane, bo zawsze podejmuje się próbę zmuszenia do mówienia (np. podczas opowiadania czegoś w kręgu - każdy po kolei coś musi powiedzieć, nawet jeśli ominie się dziecko z MW to ono i tak czuje się na świeczniku)  

2. Pochwała za coś, co dziecko mogłoby zrobić zamiast za to, co zrobiło

3. Dziecko czuje się zmuszone do mówienia przez takie wyrażenia jak: "czy jesteś dziś gotowy, aby do mnie mówić?" lub "nie pomogę Tobie, jeśli mi nie powiesz o co chodzi"

4. Lęk dziecka przed mówieniem nie jest otwarcie z dzieckiem omówiony (dotyczy starszych dzieci)

5. Dziecko czuje się odtrącone przez rówieśników ponieważ z nimi nie rozmawia, nauczyciele powinni postarać się, aby dziecko było z rówieśnikami także podczas przerwy, powinien pokazać mocne strony dziecka

6. Zbyt duże audytorium, a za mało okazji do porozmawiania bez obawy, ze ktoś podsłucha rozmowę (np. niespodziewanie wejdzie do klasy). Za mało rozmów sam na sam z nauczycielem lub dodatkową osobą z którą np. rozmawia poza szkołą

7. Nakłanianie do mówienia przez inne dzieci albo nadmierna ochrona i nadopiekuńczość ze strony rówieśników czy rodzeństwa (bliźnięta)  

8. Brak sytuacji prowokujących do interakcji społecznych - ignorowanie przez dzieci i nauczycieli

9. Dziecko straciło zaufanie do nauczyciela, który np. pokazał nagranie zrobione tylko dla niego komuś innemu bez zgody dziecka

10. Różne oczekiwania od różnych nauczycieli - brak spójności.

11. Dorosły zbyt intensywnie patrzy na dziecko kiedy czeka na odpowiedź, wymusza kontakt wzrokowy, który peszy dziecko. Podobny efekt ma stanie nad dzieckiem zamiast kucnięcia obok.

12. Uwaga podczas rozmowy skupia się na tym, ze dziecko coś powiedziało zamiast kontynuacji konwersacji.

13. Dorośli oczekują od dziecka inicjowania rozmowy czy nawet zapytania (czy pokazania kartki) o toaletę, pomoc w sytuacji kiedy nie jest jeszcze na to gotowe.

14. Obniżanie oceny za brak odpowiedzi ustnej lub za brak zaangażowania, które przekracza możliwości dziecka na daną chwilę.

15. Dziecko nie otrzymuje promocji do następnej klasy nie ze względu na słabe wyniki w nauce, ale dlatego, ze nie mówi. W przypadku starszych dzieci zmiana klasy (otoczenia, dzieci, nauczyciela) może mieć pozytywny efekt, ale moim zdaniem lepiej dziecku zmienić szkołę i wysłać do klasy z rówieśnikami niż zostawić w tej samej klasie na drugi rok.